Szkody górnicze po latach: czy mieszkańcy Jastrzębia-Zdroju mogą ubiegać się o odszkodowanie?

W Jastrzębiu-Zdroju wiele rodzin żyje w domach posadowionych na terenach, gdzie eksploatacja była prowadzona intensywnie przez dziesięciolecia. Część mieszkańców pamięta jeszcze czas, gdy wydobycie pod niektórymi rejonami odbywało się niemal bez przerwy. Dziś część ścian jest już świeżo otynkowana, fundamenty wzmocnione, a ogród wyrównany. Jednak wciąż zdarza się, że po latach na elewacji pojawia się nowa rysa, a pod tarasem tworzy się obniżenie. To nie przypadek. To charakterystyka lokalnej eksploatacji.

Szkody górnicze nie znikają, gdy kończy się wydobycie

Przez lata panowało w regionie przekonanie, że kiedy eksploatacja ustaje, teren „wraca do normy”. W praktyce to mit. Deformacje terenu są procesem rozłożonym w czasie — mogą wygasać powoli, mogą zmieniać charakter, a w niektórych częściach miasta ujawniają się dopiero po długim okresie pozornie stabilnych warunków.

To dlatego niektórzy mieszkańcy Jastrzębia-Zdroju z zaskoczeniem odkrywają nową rysę na ścianie, choć ruch zakładu górniczego pod tym terenem zakończył się lata temu. Grunt reaguje nie tylko na sam moment eksploatacji, ale także na przebudowę struktur geologicznych, które zmieniają się jeszcze długo po jej zakończeniu.

Czy można ubiegać się o odszkodowanie za szkody górnicze, które ujawniły się po latach?

W polskim prawie nie ma zasady, że szkody górnicze „wygasają” po zamknięciu złoża. Istotny jest związek przyczynowy między działalnością górniczą a szkodą — nawet jeśli ta szkoda pojawiła się później. W Jastrzębiu-Zdroju takie sytuacje są znane od lat i powtarzają się na terenach, gdzie wpływy eksploatacji miały szczególnie złożony charakter. Przedsiębiorstwo górnicze odpowiada za szkody wynikające z ruchu zakładu niezależnie od tego, kiedy się ujawnią — tak działa odpowiedzialność na zasadzie ryzyka.

Adwokat Barbara Krajewska tłumaczy to tak:

„W Jastrzębiu-Zdroju wiele szkód ujawnia się z opóźnieniem. Prawo dopuszcza możliwość dochodzenia roszczeń także wtedy, gdy eksploatacja zakończyła się wcześniej. Kluczowe jest, aby wykazać związek między ruchem zakładu a obecną deformacją.”

Dlaczego szkody górnicze po latach mogą być problematyczne dla mieszkańców?

Największym wyzwaniem nie jest samo ich wystąpienie, ale to, że często trudno je powiązać z konkretnym momentem wpływu eksploatacji. Z biegiem czasu zaciera się pamięć o tym, kiedy pojawiły się pierwsze rysy, a dokumentacja sprzed lat bywa niekompletna.

To właśnie dlatego tzw. późne szkody górnicze tworzą szczególną kategorię problemów: właściciel widzi efekt, ale przyczyna znajduje się w wydarzeniach sprzed dekady lub dłużej. W regionie takim jak Jastrzębie-Zdrój, gdzie teren pracuje nierównomiernie i gdzie historia eksploatacji jest długa i wielowarstwowa, takie przypadki nie są rzadkością.

Jak rozpoznać szkody górnicze, które mogą być późnym skutkiem eksploatacji?

Nie chodzi o to, by każdy znak traktować jako sygnał alarmowy, ale na terenach o tak charakterystycznej historii wydobycia jak Jastrzębie-Zdrój pewne zjawiska pojawiają się cyklicznie:

• nowe pęknięcia, które nie pasują do typowego „starzenia się budynku”,
• obniżenie lub podniesienie fragmentu gruntu,
• pojawienie się misowatych zagłębień po wielu latach stabilności,
• pierwsze oznaki przechyłu, mimo że dom wcześniej stał równo.

W praktyce to właśnie te powolne zmiany są najczęściej konsekwencją dawnej eksploatacji — nie szybkich, gwałtownych ruchów, lecz długotrwałych procesów pod powierzchnią.

Zamknięcie kopalni nie kończy odpowiedzialności przedsiębiorstwa górniczego

Jeśli działalność górnicza została ograniczona lub przeniesiona, odpowiedzialność za szkody górnicze nie znika. Zgodnie z obowiązującymi przepisami przedsiębiorstwo górnicze odpowiada za szkody wynikające z ruchu zakładu — niezależnie od tego, czy wydobycie trwa, czy już się zakończyło.

To ważne szczególnie teraz, kiedy w debacie publicznej wraca temat restrukturyzacji górnictwa i stopniowego wygaszania niektórych zakładów. Sama obecność takich planów nie oznacza, że mieszkańcy tracą prawo do dochodzenia odszkodowań za szkody górnicze.

Kiedy przedawniają się szkody górnicze?

Z punktu widzenia właściciela domu późne szkody bywają najbardziej frustrujące. Część poszkodowanych może zakładać, że po latach nie ma już czego zgłaszać — bo minęło zbyt dużo czasu, bo eksploatacja się zmieniła. Tymczasem szkody górnicze mogą być zgłaszane także po długim czasie — o ile da się wykazać, że wynikają z dawnego ruchu zakładu górniczego. Wymaga to jednak analizy specjalisty, który zna lokalną historię eksploatacji. Jak mówi ekspert Kancelarii Krajewska i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych s. k. Krzysztof Życzyński:

„Największym problemem mieszkańców terenów górniczych jest przekonanie, że po latach nic się już nie da zrobić. Tymczasem wiele szkód ujawnia się właśnie wtedy — gdy wszystkim wydaje się, że teren jest stabilny.”

Szkody górnicze - czy warto skorzystać z pomocy kancelarii?

Szkody górnicze mogą ujawnić się zarówno w trakcie eksploatacji, ale też pięć, dziesięć czy dwadzieścia lat później. To naturalny skutek procesów geologicznych, które zachodzą w regionie. Późna szkoda nie oznacza jednak braku możliwości działania. Przeciwnie — oznacza potrzebę zrozumienia jej przyczyn i ocenienia, czy może mieć związek z dawną eksploatacją.

Dla wielu mieszkańców Jastrzębia-Zdroju to właśnie konsultacja z ekspertem staje się pierwszym momentem, kiedy dowiadują się, że ich problemy nie są częścią historii geologicznej całego regionu. Świadomość tego jest często pierwszym krokiem do uzyskania odszkodowania za szkody górnicze.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Krajewska i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych sp. k. z siedzibą w Katowicach. Jednocześnie informujemy, że niniejszy materiał stanowi informowanie o wykonywaniu zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz informację handlową w rozumieniu § 23 ust. 2 Kodeksu Etyki Adwokackiej.