Pęknięcia ścian, przechyły, zapadliska. Jak rozpoznać szkody górnicze w Jastrzębiu-Zdroju zanim staną się poważnym zagrożeniem?

W Jastrzębiu-Zdroju mało kto jest zdziwiony widokiem pękniętej ściany czy zapadliska na trawniku. Mieszkańcy żyją na terenach, gdzie działalność górnicza trwa od bardzo dawna — i choć wiele osób traktuje te zjawiska jako element lokalnego pejzażu, to ich skutki mogą być dużo poważniejsze niż się początkowo wydaje. W regionie, gdzie grunt pracuje powoli, ale nieustannie szkody górnicze mają tendencję do narastania. Ich najgroźniejszy aspekt polega na tym, że zaczynają się niewinnie, a to sprawia, że wiele osób bagatelizuje ich występowanie.

Pęknięcia ścian – pierwsze ostrzeżenie, które łatwo przeoczyć

W Jastrzębiu-Zdroju typowe pęknięcie nie musi od razu wyglądać groźnie. Owalna rysa przy oknie czy cienka kreska biegnąca wzdłuż sufitu — to sygnały, które mieszkańcy znają aż za dobrze. Przypominają naturalne zużycie, zwłaszcza w starszych domach.

Różnica polega na tym, że na terenach objętych wpływami eksploatacji górniczej pęknięcia prawie nigdy nie są przypadkowe. Wynikają z pracy całego budynku, a nie jednego elementu. W wielu przypadkach pojawia się charakterystyczny proces: w jednym roku pęka elewacja, w kolejnym rysa otwiera się mocniej, a po dwóch czy trzech latach trzeba już regulować stolarkę okienną lub wzmacniać narożniki.

Przechył budynku – sygnał, który mieszkańcy odczuwają zanim go w ogóle zobaczą

Właściciele nieruchomości położonych na terenach oddziaływania kopalni opowiadają, że zanim zauważyli widoczną deformację nieruchomości, to zaczęli dostrzegać zmiany we wnętrzach: szafy same się przesuwają, piłka w pokoju zawsze turla się w jedną stronę, a woda w misce ustawia się pod kątem. To typowe objawy szkód górniczych.

W Jastrzębiu-Zdroju, gdzie eksploatacja prowadzona była pod różnymi częściami miasta, przechyły domów są jednym z częstszych skutków działania przedsiębiorstw górniczych. To także jedna z najtrudniejszych do udowodnienia szkód , bo wymaga analizy technicznej, geodezyjnych pomiarów i porównania ich z historią eksploatacji.

Zapadliska i obniżenia terenu a szkody górnicze

W ostatnich latach mieszkańcy okolicznych miejscowości oraz południowych rejonów Jastrzębia zgłaszają coraz więcej przypadków zapadlisk na prywatnych działkach. Niektóre wyglądają jak niewielkie wgłębienia po deszczu. Inne pojawiają się nagle i są głębokie na kilkanaście centymetrów.

Zapadliska pogłębiają się lub poszerzają, a obniżenia terenu zaczynają wpływać na ogrodzenia, tarasy czy budynki gospodarcze. W wielu przypadkach przesuwają granice użytkowe działki — teren staje się trudniejszy w pielęgnacji albo zaczyna zbierać wodę po każdym większym deszczu. Choć nie wszystkie zapadliska wyglądają groźnie, na terenach górniczych żadne z nich nie powinno być ignorowane.

Dlaczego w Jastrzębiu-Zdroju tak trudno odróżnić drobiazg od szkody górniczej?

Wiele zależy od głębokości eksploatacji i kierunku, w którym prowadzono wydobycie. To powoduje, że mieszkańcy często nie wiedzą czy obserwowane zmiany są naturalne, czy są skutkiem działania przedsiębiorstwa górniczego.

Adwokat Barbara Krajewska zwraca uwagę na jeszcze jeden problem:

„W Jastrzębiu-Zdroju szkody górnicze mogą rozwijać się tak powoli, że właściciel traci moment, w którym można było uchwycić ich początek, a to właśnie początek często jest najważniejszy.”

To dlatego porównywanie swojego domu z domem sąsiada nie ma tu większego sensu. Dwie nieruchomości oddalone o kilkadziesiąt metrów mogą doświadczać zupełnie innych skutków eksploatacji górniczej.

Czy to może być szkoda górnicza?

Nie chodzi o to, by każdy pęknięty tynk traktować jako szkodę górniczą. Jednak są pewne symptomy, których na terenach górniczych nie powinno się bagatelizować:

• pęknięcia, które powiększają się z miesiąca na miesiąc,
• niewyjaśnione przechyły wewnątrz domu,
• zapadliska lub „misy” w ogrodzie,
• zacinające się drzwi i okna, mimo braku wilgoci,
• nierówne podłogi, które wcześniej były stabilne.

Takie symptomy same w sobie nie stanowią jeszcze diagnozy szkody górniczej, ale są sygnałem, że warto sprawdzić skąd pochodzą.

Szkody górnicze rzadko dają się jednoznacznie sklasyfikować bez specjalistycznej wiedzy. Kształt rysy, jej kierunek, głębokość, powtarzalność — wszystko może być istotne. Dla geologa lub rzeczoznawcy może to być materiał, który mówi bardzo dużo o pracy gruntu.

Szkody są widoczne, ale ich przyczyny już nie. Jak mówi Barbara Krajewska:

„Ludzie widzą pęknięcia. Widzą przechył. Ale to, czego nie widać, to mechanizm, który za tym stoi. I dlatego tak wiele osób zwleka, dopóki szkoda nie jest naprawdę duża.”

To właśnie ten niewidoczny mechanizm — powolna praca gruntu spowodowana działalnością kopalni — sprawia, że zwłoka staje się największym wrogiem mieszkańców terenów górniczych.

Co mogą zrobić mieszkańcy Jastrzębia-Zdroju i okolic?

Szkody górnicze prawie nigdy nie pojawiają się nagle. Zaczynają się niepozornie — od sygnałów, które łatwo wziąć za zwykłe starzenie się budynku. W Jastrzębiu-Zdroju takie drobiazgi bardzo często są jednak początkiem głębszych zmian w gruncie, które z czasem stają się coraz bardziej widoczne. Im szybciej zostaną zauważone i ocenione, tym większa szansa, że nie przerodzą się w poważny problem.

W praktyce najtrudniejsze bywa nie samo dostrzeżenie szkody, lecz jej właściwa interpretacja. Praca gruntu, tempo deformacji, historia eksploatacji pod danym obszarem — to kwestie, których nie da się ocenić „na oko”. Dlatego w regionie tak specyficznym, jak Jastrzębie-Zdrój wiele osób decyduje się skonsultować swoje wątpliwości z ekspertem, który potrafi odróżnić zwykłą rysę od szkody związanej z działalnością górniczą.

Takie spojrzenie z zewnątrz często pozwala zrozumieć z czym tak naprawdę właściciele nieruchomości mają do czynienia, zanim problem urośnie do skali, która zacznie wpływać na bezpieczeństwo domu i komfort życia całej rodziny.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Krajewska i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych sp. k. z siedzibą w Katowicach. Jednocześnie informujemy, że niniejszy materiał stanowi informowanie o wykonywaniu zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz informację handlową w rozumieniu § 23 ust. 2 Kodeksu Etyki Adwokackiej.